Maatschappijbeelden

Het thema van de lezingen is dit seizoen: Maatschappijbeelden. Wij zijn op een bepaalde manier verbonden met heel veel andere mensen zonder dat wij die mensen persoonlijk kennen. Hoe kijken wij naar die mensenwereld om ons heen? Die kijk op onze wereld doet meer dan we meestal beseffen. De samenleving wordt mede gevormd door onze kijk erop. Zijn we bijvoorbeeld een verzameling individuen die van elkaar gebruik kunnen maken om iets voor elkaar te krijgen? Of maken we eerder deel uit van een georganiseerd sociaal systeem? Of zijn we een verzameling van allerlei kleinere gemeenschappen op vele gebieden? Deels zijn we wat we denken te zijn. En ook onze toekomst wordt mede bepaald door onze beelden van die toekomst. De wereld is, naar een formulering van Erasmus, een ‘schouwtoneel’. We brengen daarin onze beelden tot werkelijkheid. We zoeken in deze serie lezingen naar het verband tussen gangbare maatschappijbeelden en de feitelijke maatschappelijke ontwikkelingen.

Alle presentaties worden gehouden in de Agnietenkapel, Nieuwe Markt 100 in Gouda, 15:30 – 17.00 uur. Zaal open vanaf 15.00 uur. De toegang is gratis. Een vrijwillige bijdrage na afloop om de kosten van de spreker, de huur van de locatie en overige zaken zoals koffie, thee of een drankje te kunnen betalen, wordt zeer op prijs gesteld.

12 oktober 2025 Presentatie door Cor van Dijk

Van Emmaüs-klooster tot camperplaats

In onze culturele voorgeschiedenis speelde Erasmus een cruciale rol. We verdiepen ons nu in delen van zijn levensgeschiedenis en zijn nalatenschap met gebruikmaking van een maquette van het klooster Stein. Erasmus verbleef van 1488 tot 1493 in het Emmaüs-klooster in Stein. In 1549 brandde het klooster af. Omdat herbouw te duur was verhuisden de monniken naar Gouda. Nadat Erasmus was vertrokken en het klooster was afgebrand is er op deze plek nog veel gebeurd. Er vonden herdenkingen en verbouwingen plaats. De boerderij kende bijzondere eigenaren en bewoners. Sinds 2023 is er op de plaats waar het klooster stond een camperplaats aangelegd. De boerderij wordt in 2025 opnieuw verbouwd. Al die veranderingen lieten hun sporen op deze historische plek na.

Cor van Dijk houdt zich bezig met de geschiedenis van Haastrecht en is bestuurslid van de Historische Vereniging Haastrecht. Hij doet archiefonderzoek en schrijft op basis daarvan artikelen voor de kwartaaluitgave De Havekedrechter.

9 november 2025 Presentatie door Irene van Staveren

De vrije markt bestaat niet

Het idee van een vrije markt is een illusie. Wat we nodig hebben is een economie van verbinding. Tegendraadse econoom Irene van Staveren laat zien dat er meer mogelijk is dan het kapitalisme en pleit voor een economie met oog voor duurzaamheid en welzijn. Als vooraanstaand hoogleraar pluralistische economie analyseert ze scherpzinnig de tekortkomingen van het neo-liberale denken, dat verantwoordelijk wordt gehouden voor de woningcrisis, stagnerende lonen en groeiende ongelijkheid. Maar haar betoog gaat verder dan alleen kritiek: ze biedt ook hoopvolle perspectieven, geïnspireerd door een rijke traditie van divers economisch denken en innovatieve praktijken die laten zien dat een rechtvaardigere en duurzamere economie mogelijk is. Ze neemt ons mee naar een diepgaande reflectie over de toekomst van onze economie.

Irene van Staveren is econoom en columnist van Trouw. Ze is hoogleraar pluralistische ontwikkelingseconomie aan het International Institute of Social Studies in Den Haag. Haar laatst verschenen boek is De vrije markt bestaat niet – naar een economie van verbinding.
Maatschappijbeelden 2025-2026

25 januari 2026 Presentatie door Wytske Versteeg

Waarheid

Er wordt vaak gezegd dat waarheid er in deze tijd van ‘post-truth’ er niet meer toe doet, dat feiten hebben plaatsgemaakt voor meningen. Maar klopt die uitspraak wel? Hoe bepalen we wat waar is? Wat is ervoor nodig om van gedachten te veranderen? En wat als het zinnetje ‘dat is jouw waarheid’ niet het eind van de discussie zou zijn, maar het begin van een gesprek? Wytske Versteeg neemt ons mee in een persoonlijke zoektocht naar de kunst van het (nog niet) weten, langs de poreuze grenzen tussen waarheid, waarneming en verbeelding. Hoe blijf je zoeken naar zachtheid terwijl de wereld verhardt? En als geen enkele wereldkaart helemaal klopt, hoe vind je dan de weg?

Wytske Versteeg is auteur van zowel romans als non-fictie. Haar werk werd bekroond met onder andere de Frans Kellendonkprijs en vertaald in acht talen. Voor haar nieuwste non-fictieboek Waar – over de kunst van het (niet) weten ontving ze onlangs de Jan Hanlo Essayprijs.

1 maart 2026 Presentatie door Erik Heijdelberg

Zorg voor elkaar

Op basis van zijn langjarige ervaring in conflictgebieden in Afghanistan, Jemen, Jamaica en Peru, maar ook in eigen land, trekt Erik Heijdelberg een belangwekkende conclusie: geweld, conflict en wantrouwen zijn alleen af te wenden als betrokken personen en instanties erkennen dat zij wederzijds afhankelijk zijn van elkaar. Die erkenning van wederzijdse afhankelijkheid is wezenlijk, omdat niet alles kan worden uitbesteed aan instituties en overheid, hoe belangrijk die ook zijn. Gemeenschapszin en het nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid moeten een eigen rol spelen in de driehoek burger-overheid-gemeenschap. Nieuwe vormen van wederzijdse hulp, coöperatie en verenigingen zijn de ‘meenten’ van onze tijd.

Erik Heijdelberg is andragoloog en was betrokken bij de opbouw van gezondheidszorg in diverse conflictgebieden en was in Nederland onder meer directeur van het Pieter Baan Centrum. Hij publiceerde onlangs Zorg voor elkaar – de kracht van wederzijdse hulp in tijden van wantrouwen